Ανευθυνότητα, παιδοφιλία και το "Σύνδρομο του Τιμωρού"

Είχα πάλι προχθές μια αξιοσημείωτη πρόσκληση για group στο Facebook, το οποίο λεγόταν "Θάνατος στους Παιδόφιλους!". Υποθέτω ότι ήταν λόγω της νέας υπόθεσης εξάρθρωσης "κυκλώματος παιδικής πορνογραφίας" που ήρθε πολύ πολύ πρόσφατα στην δημοσιότητα, που περιελάμβανε μάλιστα και έναν ιερέα. Συγχωρέστε με για τα εισαγωγικά, αλλά μια δημιουργείται μια αντίδραση μέσα μου όταν ακούω τον κύριο εισαγ.. εεε Ευαγγελάτο να εξηγεί με ντεντεκτιβίστικο ύφος πως μας "κλέβουν το ασύρματο ιντερνετ όταν το έχουμε ξεκλείδωτο" με μοναδικό σκοπό στο νοσηρό τους (ποιών ακριβώς;) μυαλό να κατεβάσουν παιδικό πορνογραφικό υλικό.

Για μια ακόμη φορά αντιμετώπισε η τηλεόραση ένα πάρα πολύ σοβαρό θέμα ανώριμα και, φυσικά, τρεις μέρες μετά το θέμα έχει ξεχαστεί. Θα μου πείτε "και ποιο είναι το νέο σ' αυτό;", όταν κάθε φορά που ανακύπτει ένα παρόμοιο θέμα, οι απανταχού αυτόκλητοι, holier-than-thou (πάντα μ' άρεζε αυτή η έκφραση) τιμητές των πάντων σπεύουν να αποδώσουν θεία τιμωρία σε αυτά τα "μιάσματα", αυτούς τους "δαίμονες με το ανθρώπινο προσωπείο", που τολμούν να κυκλοφορούν κάτω από τον ίδιο ήλιο με τους αληθινούς θεοσεβούμενους ανθρώπους (sic)....... εκτός βέβαια αν εμπλέκεται και ενίοτε και ένας ιερέας, οπότε τείνει να παίρνει το μερίδιο του λέοντος στο μένος της κοινής γνώμης, με την ανάλογη πάντα φρασεολογία.


Το ζήτημα της παιδοφιλίας και του "παιδόφιλου" δεν είναι κάτι που πρέπει να αντιμετωπίζεται τόσο ανώριμα και επιφανειακά. Το κοινό αίσθημα τείνει να παίρνει την μορφή (και την ουσία) του Τιμωρού, αντί να ασχοληθεί σοβαρά να αντιμετωπίσει και να δοκιμάσει να "λύσει" το πρόβλημα στην ρίζα του.
Αρχικά νομίζω ότι πρέπει να αναφερθεί ότι δεν υπάρχει ένα κοινό πλαίσιο συμφωνίας στον ορισμό ή στην αντιμετώπιση, πόσο μάλλον στα αίτια εμφάνισης αυτού του φαινομένου. Κάθε χώρα στην Ευρώπη προβλέπει διαφορετικά πράγματα στην νομοθεσία της, με διαφορές από τα ηλικιακά πλαίσια μέχρι την τιμωρία ή την ψυχολογική στήριξη κτλ.

Είναι μάλλον σχετικά κοινώς αποδεκτό στην ψυχιατρική ότι η "παιδοφιλία" αποτελεί διαταραχή (ευρεία έννοια). Τι σημαίνει αυτό; Ότι αυτός που ληστεύει μια τράπεζα, που σκοτώνει, που οργανώνει μια μαφιόζικη οργάνωση (χωρίς να συζητάμε γιατί έφτασε σε αυτό το σημείο), ο "εκληματίας" με μια λέξη, δεν είναι ο ίδιος με αυτόν που θα ασελγήσει και θα εκμεταλευτεί σεξουαλικά ένα παιδί. Τα αίτια της παθολογικής συμπεριφοράς και ψυχολογίας του δευτέρου πρέπει να αναζητηθούν στην παιδική του ηλικία, στις σχέσεις του με τους γονείς του και (πολύ συχνά) στην ίδια συμπεριφορά που δέχτηκε αυτός στην ηλικία που διαμορφωνόταν το αξιακό του σύστημα και συγκροτούταν η προσωπικότητα του. Σε αυτό το πλαίσιο η "τιμωρία" του είναι μάλλον άδικος κόπος, καθώς ο γνωστός μας σωφρονισμός έχει μάλλον περιορισμένες δυνατότητες. Η ψυχιατρική αντιμετώπιση του και ο κοινωνικός χαρακτήρας της τιμωρίας του είναι μια πιο σύγχρονη προσεγγιση.

Δεύτερον θα πρέπει να αναζητηθούν τα κοινωνικά αίτια που αφήνουν μια τέτοια περίπτωση αρχικά να εκδηλωθεί, να πραγματωθεί σε εγκληματική συμπεριφορά και ενέργεια, στην συνέχεια να μείνει κρυφή από το περιβάλλον και τέλος να έχει βαριές κοινωνικές και προσωπικές συνέπειες στα θύματα και στην οικογένειά τους. Η ελλιπής ενημέρωση για το ζήτημα, η ανεπαρκής στήριξη των θυμάτων και ο κοινωνικός στιγματισμός (που συναντάται από την "κουτσομπολίστικη" συμπεριφορά των γειτόνων μέχρι και την ανέθυνη αντιμετώπιση των media) είναι βασικοί λόγοι που οι περιπτώσεις παιδοφιλίας (αλλά και ενδοοικογενειακής βίας, εκμετάλευσης και άλλων παθολογικών καταστάσεων) μένουν κρυφές. Έτσι αρχικά δημιουργούνται τύψεις στο ίδιο το θύμα καταστρέφοντας την ομαλή ψυχολογική του ανάπτυξη και δημιουργούν τις βάσεις, όταν το θύμα βρεθεί στην κατάλληλη θέση να εκδηλώσει αντεκδικητική συμπεριφορά (προς την κοινωνία που δεν το προστάτευσε) και να συμπεριφερθεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο - διαιωνίζοντας και το πρόβλημα.

Τρίτον πολύ βασικό είναι να οριστούν τα πλαίσια της παρεμβατικής συμπεριφοράς. Και με αυτό εννοώ τα ηλικιακά όρια στα οποία κάποιος αναφέρεται όταν μιλάει για παιδοφιλία (δεν έχει τα ίδια χαρακτηριστικά η εκμετάλευση ενός 10χρονου και ενός 17χρονου), τις συνθήκες στις οποίες η σεξουαλική συμπεριφορά ενός ανηλίκου είναι αποδεκτή (η σεξουαλική επαφή ενός 15χρονου με έναν 19χρονο συνιστά "έγκλημα";), τα κοινωνικώς αποδεκτά πρότυπα σεξουαλικής συμπεριφοράς (η κοινωνία ακόμη δεν ξέρει αν δέχεται την ομοφυλοφιλία) και δίαφορα ακόμη ζητήματα νομικής/κοινωνικής/ψυχιατρικής φύσης.

Τέλος, στην πρόληψη-αντιμετώπιση του φαινομένου ως σύνολο, πρωταρχικό ρόλο παίζει η σεξουαλική διαπαιδαγώγιση (ή ενημέρωση αν προτιμάτε) των ανηλίκων που πρέπει να ξεκινάει από μικρή ηλικία με σκοπό να μαθαίνει στα παιδιά το νόημα της υπεύθυνης σεξουαλικής συμπεριφοράς και την καταπολέμηση του στιγματισμού, της δαιμονοποίησης του σεξ, του φύλου και του ίδιου του θύματος. Στα πλαίσια της πρόληψης-αντιμετώπισης κατατάσσεται και η καθολική ενημέρωση της κοινωνίας για την υπεύθυνη συμπεριφορά όταν ανακαλύπτονται (ή όταν υπάρχουν υποψίες για) περιπτώσεις παιδοφιλίας/ εκμετάλευσης.
Η, αμιγώς, αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων νομίζω ότι πρέπει να βασίζεται σε τρεις άξονες.
1. στην άμεση, διαρκή και αποτελεσματική ψυχολογική στήριξη του θύματος και της οικογένειας του,
2. στην αντιμετώπιση του παραβάτη όχι ως "στυγνού εγκληματία" αλλά ως θύματος της κοινωνίας (κοινωνική προσέγγιση ψυχιατρικής) αλλά και ως ασθενή (παθολογική προσέγγιση) με σκοπό να εξαλείψει την πιθανότητα να επαναλάβει τις πράξεις του αντί να δημιουργήσει έναν ακόμη τρόφιμο των φυλακών. Η "κοινωνική τιμωρία" και η επανένταξη του πρέπει να είναι στους στόχους ενός σύγχρονου συστήματος δικαίου,
3. στην ενημέρωση και διαπαιδαγώγιση της κοινωνίας (και πιο συγκεκριμένα του κοινωνικού περίγυρου) ώστε να αποβάλει το σύνδρομο του εκδικητή και να συμμετέχει σε μια ολοκληρωμένη προσπάθεια για την αντιμετώπιση του φαινομένου.


Σημειώνω ότι αν και μπορεί να ακούγομαι ψυχρός στην ανάλυσή μου, έχω την υποψία ότι αν μου βίαζαν το παιδί θα το αντιμετώπιζα μάλλον με το ρόπαλο του baseball και όχι με κλινική ματιά. Ο ρόλος της κοινωνίας σε αυτήν την περίπτωση θα ήταν να προφυλάξει εμένα, το παιδί μου, αλλά και τον θύτη από αυτό. Οι άνθρωποι είναι αδύναμοι σε δύσκολες ψυχολογικές καταστάσεις όσο ενημερωμένοι, μορφωμένοι, ψαγμένοι, κλτ να φαίνονται όταν όλα πηγαίνουν καλά.