Παιδεία: the true experience!

Η αντικατάσταση του τραγελαφικού Ευριπίδη Στυλιανίδη στην θέση του υπουργού Παιδείας στον πρόσφατο ανασχηματιμό ήταν απαραίτητη από κάθε άποψη - εικόνας ή ουσίας - καθώς η σύντομη θητεία του σημαδεύτηκε από σπασμωδικές κινήσεις, υπερσυντηρητισμό, απουσία διαλόγου και στο τέλος με ένα κύμα καταλήψεων και αντιδράσεων στα σχολεία και στα πανεπιστήμια που υποθέτω θα έκανε την Μαριέττα Γιαννάκου να γελάει κρυφά, ακόμη και να νιώθει δικαιωμένη. Η υπουργός που συνέδεσε το όνομα της με την “μεταρρύθμιση” στα πανεπιστήμια (αλλά και με μια ποικιλία ουδόλως κολακευτικών συνθημάτων) και έχασε υπουργείο και βουλευτική έδρα από τις επιδόσεις μάλλον της κυβέρνησης συνολικά παρά από τις ίδιες δικές τις επιλογές, μπορεί τουλάχιστον να υπερηφανεύεται ότι κράτησε μια συνεπή στάση, στάθηκε απέναντι στις αντιδράσεις και εν τέλει πέρασε το πλαίσιο της ως νόμο . Αντίθετα ο κ Στυλιανίδης συνέδεσε το δικό του όνομα με την απόσυρση του νέου βιβλίου ιστορίας (για τους λάθος λόγους το λιγότερο), εικόνες εθνοσωτήριων διευθυντών σχολείων να καταδικάζουν δέκα σπασμένα θρανία και ένα παντελές χάος στην λειτουργία των πανεπιστημίων. Ο νόμος που η κυβέρνηση του πλήρωσε μεγάλο τίμημα στην κοινωνία για να ψηφίσει, έμεινε στην πλειοψηφία των περιπτώσεων και των διατάξεων του ανεφάρμοστος, με ευθύνη του ιδίου. Ο “διάλογος” επί υπουργίας του ήταν χειρότερο ανέκδοτο από ότι προηγουμένως και η στασιμότητα της περιόδου αυτής ήταν ίσως πιο επιζήμια ακόμη και από την περίοδο της παντελής παράλυσης των πανεπιστημίων επί της προηγουμένης υπουργού. Η θητεία του έληξε με τον πιο θεαματικό τρόπο: μια καθολική εξέγερση μαθητών, φοιτητών και δασκάλων- καθηγητών που, με μια δολοφονική αφορμή έθεσε σε πλήρη αμφισβήτηση την νομιμοποίηση και διαπέρασε όλα τα στρώματα της κοινωνίας (χωρίς βέβαια να συμφωνήσουν όλα με αυτήν).

Η ενδομετακίνηση του Άρη Σπηλιωτόπουλου από το υπουργείο Τουρισμού στο υπουργείο Παιδείας σηματοδότησε μια “νέα αρχή” στον περιβόητο εθνικό διάλογο. Η κηδεμονία του “διαβόητου” Θάνου Βερέμη, του ανθρώπου- αιχμή του δόρατος των προηγουμένων υπουργών παιδείας από τον κ Μπαμπινιώτη (ακόμη και αν αποδειχθεί φούσκα) ήρθε για να στείλει ένα μήνυμα συμφιλίωσης και διάθεσης συνεννόησης. Η σχετική νηνεμία που έχει επικρατεί αυτήν την στιγμή στο χώρο δείχνει να είναι το πρώτο κατόρθωμα του νέου υπουργού, ο οποίος προωθεί την εικόνα του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αλλά επειδή τα φαινόμενα, για μια ακόμη φορά, απατούν, πρέπει να δούμε κάτω από αυτήν την εικόνα για να μαντέψουμε τι έπεται. Στην “νέα αρχή” δεν συμμετέχουν όλοι οι εμπλεκόμενοι και αρμόδιοι φορείς, καθώς ΟΛΜΕ και δύο κοινοβουλευτικά κόμματα έχουν ήδη εκφράσει εντονότατες αντιδράσεις. Η συζήτηση αντί να ξεκινήσει από τα προβλήματα του δημοτικού προς τα πάνω, και να επιλύσει όλες τις παθογένειες συνολικά του συστήματος εκπαίδευσης, ασχολείται περισσότερο από όλα με την διαδικασία εισαγωγής στα πανεπιστήμια – θεωρώντας αυτό ως το σημαντικότερο πρόβλημα. Οι νέες προτάσεις για την αποσύνδεση λυκείου και πανεπιστημίου, στην ουσία μόνο αυτό δεν προωθούν, όταν τα ίδια τα προβλήματα του λυκείου και του πανεπιστημίου παραμένουν χωρίς αντιμετώπιση. Όταν η “δωρεάν παιδεία” παραμένει το πιο διαχρονικό και κακόγουστο ανέκδοτο της ελληνικής κοινωνίας (σας πληροφορώ ότι οι Αλβανοί πλέον είναι υπολογίσιμη τουριστική δύναμη- λίγο ακόμη και θα μείνουμε πιο πίσω και από το γειτονικό μας κράτος).

Δεν θα ήθελα να γίνω περαιτέρω κακεντρεχής. Οι συγκυρίες είναι ευνοϊκότερες από ποτέ για έναν πραγματικό διάλογο. Ας ελπίσουμε όλοι οι αρμόδιοι να αντιληφθούν την σημασία και το μέγεθος των ευθυνών τους και να μην οδηγηθούμε στο να ζήσουμε έναν ακόμη “μύθο” και στην παιδεία. Τουλάχιστον ο κ Σπηλιωτόπουλος έχει δώσει διαπιστευτήρια σε θέματα αισθητικής...

PS. Greece: the true experience είναι το βασικό μότο της καμπάνιας του υπ. Τουρισμού επί Σπηλιωτόπουλου. Live your myth in Greece επί Αβραμόπουλου...

PS2. Αρκετές υποχρεώσεις ήταν ο λόγος για την καθυστέρηση της νέας ανάρτησης. Το επόμενο κείμενο θα ασχολείται με τις προτάσεις αυτές καθαυτές για τον διάλογο.

-Διάλογο; Διάλογο; ... δεν απαντάει! Άρα παράλογο...

Από τα σημαντικότερα θέματα της επικαιρότητας, είναι σίγουρα ο νέος διάλογος (ή "διάλογος" αν προτιμάτε) για τις αλλαγές στον χώρο της παιδείας. Αλλαγές που φαίνεται ότι προωθούνται κυρίως για την δευτεροβάθμια εκπαίδευση (συγκεκριμένα το λύκειο) και τον τρόπο εισαγωγής στα πανεπιστήμια. Δυστυχώς όμως φαίνεται να εξαντλούνται και εκεί...

Είχα την τύχη ή ατυχία να ζήσω μια περίοδο μεγάλων εξελίξεων κατα την διάρκεια της φοίτησης μου με συνολικά 3 από τα 6 χρόνια στην σχολή να "σημαδεύονται" από αναταραχές, καταλήψεις, εντυπωσιακές συνελέυσεις, τον νέο νόμο-πλαίσιο της Γιαννάκου, "διαλόγους" και γενικότερα νταβαντούρι (το 2ο χρόνο είχαμε καταλήψεις στην Ιατρική της Αλεξανδρούπολης για τις προτινόμενες εξετάσεις στην ειδικότητα - και επί κυβέρνησης ΠαΣοΚ να σημειωθεί). Μεγάλη εμπειρία σε όλη της την διάρκεια. Πολλές συζητήσεις, με πολλούς και διαφορετικούς ανθρώπους όλων των αποχρώσεων και των απόψεων, πολλοί καυγάδες, πολλές πορείες και μετά από όλα αυτά.... τι;

Δύο χρόνια μετά από τις τελευταίες καταλήψεις και με αφορμή τον τραγικό θάνατο του Αλέξη, η κατάσταση μυρίζει πάλι μπαρούτι! Μπορώ να παραδεχτώ ότι ο Άρης Σπηλιωτόπουλος από τα πρώτα δείγματα που έχει δείξει φαίνεται περισσότερο συννενοήσιμος και περισσότερο ανοιχτός σε διάλογο από την Μαριέττα Γιαννάκου (επιτρέψτε μου να μην ασχοληθώ καθόλου με τον τραγέλαφο που ονομάζεται Ευριπίδης Στυλιανίδης), όπως επίσης και ότι ο Θάνος Βερέμης φαίνεται να έχει μάθει κάτι από την προηγούμενη οδυνηρή εμπειρία της εμπλοκής του (πόσο μάλλον που τώρα έχει και τον "μπαμπούλα" που ονομάζεται Μπαμπινιώτης πάνω από το κεφάλι του -ή δίπλα). Δεν πιστεύω όμως ότι αρκούν οι κάλες προθέσεις (που και αυτές αμφισβητούνται από πολλούς) ούτε για να πραγματοποιηθεί σωστός εθνικός διάλογος για το σύνολο των θεμάτων της παιδείας, πόσο μάλλον για να αποφασιστούν και να εφαρμοστούν οι κατάλληλες και αναγκαίες αλλαγές.

Αλλαγές! Change we can believe in... Αλλαγή εδώ και τώρα... χμ.
Λέξη που το λιγότερο έχει παραχρησιμοποιηθεί, αν όχι κακοποιηθεί πλέον. Δημοσκόπηση της MRB των ημερών δείχνει ότι πάνω από 75% των ερωτηθέντων συμφωνεί στην πρόταση "Χρειάζονται αλλαγές στον χώρο της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης και τον τρόπο εισαγωγής στα πανεπιστήμια". Χωρίς διευκρίνηση. Τι αλλάγη; Προς ποια κατεύθυνση; Τι θέλουμε να επιτύχουμε; Τι θέλουμε να αλλάξουμε;.... Απλά και μόνο αλλαγή.

Είμαι πιθανότατα biased, προκατειλημμένος, συμφωνώ. Αλλά για να μην εκφυλιστεί και αυτός ο διάλογος όπως οι προηγούμενοι, μεγάλη σημασία έχει να ξεκαθαριστούν όλα αυτά. Όπως επίσης και να αντιληφθούμε ότι αλλαγή στην παιδεία χρειάζεται από το νηπιαγωγείο μέχρι και το πλαίσιο των διδακτορικών (ένα θέμα που θα το πιάσω σύντομα γιατί με επηρεάζει άμεσα και δεν υπάρχει ενημέρωση στον κόσμο για τις αλλαγές που πέρασαν τον Σεπτέμβρη). Δεν θα προκαταλάβω όμως κανέναν και δεν θα κρίνω πριν ενημερωθώ. Δεν θα κρίνω πριν διαβάσω καλά τις προτάσεις του Βερέμη, τις προτάσεις της ΟΛΜΕ, των κομμάτων και πριν δω την στάση του νέου υπουργού Παιδείας.

Ας εγκαινιάσουμε και εμείς λοιπόν τον διάλογο για την παιδεία.

Ο επόμενος κύκλος αναρτήσεων θα αφιερωθεί σε αυτό το πεδίο, την παιδεία δηλαδή στην Ελλάδα, την ανώτατη εκπαίδευση, τις προτεινούμενες αλλαγές, τις απαιτούμενες αλλαγές, από την αρχή ως το τέλος. Και για αρχή (κάπου να ξεκινήσουμε, τουλάχιστον πριν αποκτήσουμε και μια πιο ευρεία εικόνα) παραθέτω ένα άρθρο που έγραψα πριν 2 χρόνια, μεσουρανούσης της αναταραχής στα πανεπιστήμια τότε, με την οπτική του (συνδικαλισμένου) φοιτητή τότε, και με τις απόψεις και τις παραστάσεις που είχα εκείνη την περίοδο.



Εφημερίδα "ΧΡΟΝΟΣ" Σάββατο 17 Φεβρουαρίου 2007 , Εφημερίδα "ΠΕΡΑΙΑ" Φεβρουάριος 2007

Το στοίχημα της παιδείας

Βία. Μολότωφ. ΜΑΤ. Βανδαλισμοί. Κουκουλοφόροι. Αναρχικοί. Καταστροφές. Με αυτές και άλλες πιασάρικες λέξεις οι τίτλοι των ειδήσεων συστηματικά (και όχι μόνο τακτικά) υποβαθμίζουν την εκρηκτική κατάσταση της ανώτατης παιδείας, σε ένα περιθωριακό πρόβλημα λίγων κοινωνικά ανένταχτων, το οποίο η κυβέρνηση δεν έχει καταφέρει απλά να ελέγξει. Η αλήθεια είναι ότι ελάχιστος χρόνος αφιερώνεται στο τι πραγματικά συμβαίνει, στο τι λένε οι φοιτητές, οι καθηγητές, οι γονείς των φοιτητών και γενικά όλοι αυτοί που πραγματικά ζούνε το σημερινό πανεπιστήμιο από πολύ κοντά.

Το γυαλί της τηλεόρασης

Η συντριπτική πλειοψηφία των πανεπιστημιακών τμημάτων στη χώρα μας βρίσκονται εδώ και ένα μήνα υπό κατάληψη. Όχι από κουκουλοφόρους, όχι από αναρχικούς, όχι από εγκληματίες. Αλλά από τα παιδιά της χώρας, τους φοιτητές, που κάθε εβδομάδα, και σε κάθε τμήμα ξεχωριστά, αποφασίζουν στις συνελεύσεις τους, με δημοκρατικές διαδικασίες (πιο δημοκρατικές τουλάχιστον από τις διαδικασίες της ελληνικής βουλής), τι θα πράξουν. Και πέρνουν αγωνιστικές αποφάσεις, με σαφή πολιτικά πλαίσια και θέσεις.

Οι φοιτητές, όπως και τον περασμένο Μάιο και Ιούνιο, αποφασίζουν να απορρίψουν την πρόταση για αναθεώρηση του άρθρου 16 του συντάγματος, να απορρίψουν τις προτάσεις για τον νέο νόμο-πλαίσιο λειτουργίας των πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, να μην δεχτούν αμφισβήτηση του ασύλου και των δικαιωμάτων τους. Τι σημαίνει αυτό; Πως η βάση και ο αποδέκτης όλων των «μεταρρυθμίσεων» που προτείνονται, δηλαδή αυτοί που τους αφορά άμεσα και περισσότερο από όλους τους αυτοδιοριζόμενους θεματοφύλακες ή πολέμιους του δημοσίου πανεπιστημιίου, δεν αξιολογεί ως θετικές τις αλλαγές που έχουν προταθεί. Η σημασία αυτού μπαίνει σε δεύτερη μοίρα όμως στα δελτία των ειδήσεων των 8 – από όπου ενημερώνεται δηλαδή και ο μέσος πολίτης της χώρας μας.

Εκεί κυριαρχεί ο φόβος για την απώλεια της εξεταστικής περιόδου, η ιερή οργή φοιτητών που θέλουν να ανοίξουν οι σχολές, οι παρεμβάσεις κάθε λογής απληροφόρητου αλλά βροντερόφωνου πολιτικού και η διαστρέβλωση της αλήθειας. Γιατί η αλήθεια είναι πως από τους χιλιάδες που συμμετέχουν σε κάθε συλλαλητήριο, 20 με 30 θα κάνουν επεισόδια. Από τους χιλιάδες που μετέχουν στις καταλήψεις, μια μικρή ομάδα ανθρώπων είναι οι αναρχικοί, οι «κουκουλοφόροι», οι περιθωριακοί. Και ας μην πούμε πόσοι από αυτούς παρουσιάζονται τακτικά στην ασφάλεια για να πάρουν οδηγίες...

Δυναμικές μειοψηφίες και ανασφαλείς πλειοψηφίες

Όλοι – ανεξαιρέτως – οι φοιτητές θέλουμε τις σχολές ανοικτές, θέλουμε να παρακολουθήσουμε τα προγράμματα μας, να δώσουμε εξεταστική, να περάσουμε μαθήματα, να τελειώνουμε την σχολή μας. Οι λίγοι οργισμένοι συνδικαλιστές της ΔΑΠ που εμφανίζονται στα τηλεοπτικά παράθυρα, δεν έχουν το μονοπώλιο στην αγωνία και ούτε απαραίτητα το μεγαλύτερο συμφέρον να πάρουν το πτυχίο τους. Μόνο που οι φοιτητές έχουν σταθμίσει προσεκτικά το τι θα χάσουν. Δικαιολογίες τους προσάπτεται ότι βρίσκουν. Το καλοκαίρι ήταν το μουντιάλ, τον Οκτώβρη η κούραση από την διπλή εξεταστική, τώρα τι;

Η πραγματικότητα είναι ότι όλοι γνωρίζουν ότι οι σπουδές «πάνε πίσω», ότι κάποιες ημερομηνίες εξεταστικών θα χαθούν, άλλες θα μετατεθούν σε λιγότερο ευνοϊκές ημερομηνίες. Μόνο που το τίμημα είναι πολύ μικρό σε σχέση με το τι θα πληρώσει το πανεπιστήμιο και οι νέοι επιστήμονες που θα βγουν στην εργασία σε λίγα χρόνια, αν περάσουν οι αλλαγές. Ακόμη μικρότερο σε σχέση με το τι θα τραβήξουν αυτοί που θα εισαχθούν στις σχολές τότε. Και οι φοιτητές δέχονται καθημερινά να το πληρώσουν, εν γνώσει τους. Κανείς δεν τους το επιβάλλει.

Η συντηρητική παράταξη της ΔΑΠ όντως αποτελεί την σχετική πλειοψηφία στο ελληνικό πανεπιστήμιο. Σχετική, γιατί όταν το 60% των φοιτητών ψηφίζουν κάτι άλλο στις φοιτητικές εκλογές, μόνο σχετική μπορεί να είναι η έννοια της πλειοψηφίας της. Αυτό φαίνεται όταν οι «μειοψηφίες», κατά την δήλωση της υπουργού Παιδείας, συσπειρώνονται γύρω από κοινά προβλήματα, κοινές δράσεις, κοινό λόγο, κοινούς αγώνες και ορίζουν την δυναμική των κινητοποιήσεων. Αυτό φαίνεται από το τέχνασμα της συντηρητικής παράταξης να οχυρώνεται τελευταία πίσω από πλαίσια χωρίς πολιτική αιτιολόγηση, μόνο με ένα αίτημα να ανοίξει η εκάστοτε σχολή – όταν βέβαια μπαίνουν στις συνελεύσεις – δείχνοντας την μεγάλη ανασφάλεια που τους προκαλεί να εκθέσουν τις (άνωθεν δωσμένες) θέσεις τους.

Η αριστερά, η «υψηλή πολιτική» και η μεταρρύθμιση

Δεν υπάρχει φοιτητής τον οποίο να ικανοποιεί η κατάσταση που έχει περιέλθει το πανεπιστήμιο, η ποιότητα των σπουδών του ή όλα τα προβλήματα που θα αντιμετωπίσει από την στιγμή που θα περάσει στην σχολή που θέλει (αν περάσει κιόλας εκεί που θέλει – αλλά αυτό είναι λίγο διαφορετική ιστορία, όχι άσχετη, αλλά διαφορετική). Δεν βρίσκει σωστά συγγράματα, δεν βρίσκει εργαστήρια, αίθουσες, καθηγητές, διαφάνεια στις εξετάσεις, εξοπλισμούς, πρακτική εφαρμογή, ερευνητικά προγράμματα. Δεν του παρέχεται δωρεάν παιδεία όταν πρέπει να πληρώσει για την διαμονή του στην πόλη που πέρασε, για κάποια συγγράμματα και για σημειώσεις. Αυτά και πάρα πολλά ακόμη. Αλλά τι του προτείνεται;

Να κοπούν οι αιώνιοι; Δεν προσθέτουν ούτε ευρώ στον προϋπολογισμό – μια θέση στο αμφιθέατρο πιάνουν όταν δίνουν μάθημα. Να θεσμοθετηθούν προαπαιτούμενα; Είτε τα περάσει είτε όχι, να μάθει κάτι δεν πρόκειται όταν μάθημα δεν γίνεται. Άσε που θα πρέπει να προσέχει τον τάδε καθηγητή που «κόβει» χωρίς λόγο, ή να μην τον «βάλει στο μάτι» ο δείνα που είναι λίγο περίεργος. Τα πολλαπλά συγράμματα; Ενδιαφέρον, αλλά τι του εξασφαλίζει ότι ο καθηγητής δεν θα «κόβει» όποιον δεν διάβασε (βλέπε: προμηθεύτηκε) το δικό του; Καθολική ψηφοφορία στις πρυτανικές; Σωστά, αυτό καίει τον μέσο φοιτητή, αν θα ψηφίσει στις πρυτανικές (παρόλο που η πρόταση αυτή, σε συνδυασμό με την ισότιμη εκπροσώπηση φοιτητών και μελών ΔΕΠ, λύνει όντως πολλές παθογένειες του πανεπιστημιακού χώρου. Απλά δεν είναι το μεγαλύτερο πρόβλημα). Ιδιωτικά πανεπιστήμια;...

Κάπου εκεί ο μέσος φοιτητής (του οποίου την πορεία σκέψης παρακολουθήσαμε) αγανακτεί, λέγοντας «καλά εδώ δεν βελτιώνουμε το δημόσιο, εδώ ασχολούμαστε με ανοησίες και θα μας φέρουν και ιδιωτικά;». Κάπου εκεί σκέφτεται ότι τον εμπαίζουν, χωρίς να προτείνουν καμμία ουσιαστική βελτίωση και αντιδράει. Και αυτό έχει σημασία. Κάπου εκεί η αριστερά συσπειρώνει όλη την αγανάκτηση, κάπου εκεί οι φοιτητές βγαίνουν στον δρόμο με σύνθημα το «ΟΧΙ». Γιατί αν η κυβέρνηση είχε ακολουθήσει όντως πολιτική σημαντικών μεταρρυθμίσεων στην παιδεία, αν είχε προτείνει ουσιαστική αλλαγή και βελτίωση, αν χρηματοδοτούσε τα τραγικά υποχρηματοδοτούμενα ιδρύματα, αν φρόντιζε για το μέλλον του δημοσίου πανεπιστημίου, η τύχη του άρθρου 16 θα ήταν διαφορετική.

Το άρθρο 16 χρειάζεται αναθεώρηση, κατά γενική ομολογία. Πρέπει να διασφαλίσει τον δημόσιο χαρακτήρα του πανεπιστημίου, να εξασφαλίσει την αυτονομία του και την χρηματοδότηση του. Το δημόσιο πανεπιστήμιο χρειάζεται αλλαγές άσχετα με το αν θα γίνουν ιδιωτικά ή μη-κρατικά πανεπιστήμια. Αλλά το άρθρο 16 δεν χρειάζεται αυτήν την αναθεώρηση. Το πρόβλημα της παιδείας δεν είναι αν θα γίνουν ιδιωτικά πανεπιστήμια. Καλή η υψηλή πολιτική του ΠαΣοΚ, που θέλει, και να τα διασφαλίσει όλα αυτά, και να θέσει και προοδευτικό πλαίσιο λειτουργίας μη-κρατικών ιδρυμάτων, αλλά η πραγματικότητα το προσγείωσε απότομα: δεν είναι εκεί το «ζουμί» της υπόθεσης.

Το στοίχημα

Οι κινητοποιήσεις ίσως να ξεκινούν από λανθασμένη βάση, έχουν όμως υποχρέωση να καταλήξουν σωστά. Κόντρα στις επιταγές (με όλες τις πιθανές έννοιες) της κυβέρνησης, δεν πρέπει να βρίσκεται ένα παγερό, απρόσωπο και αβαθές «όχι», αλλά μια ολοκληρωμένη δράση προς την κατεύθυνση που πρέπει να λάβει η συζήτηση για το μέλλον του πανεπιστημίου. Οι καταλήψεις δεν πρέπει να είναι αυτοσκοπός, αλλά να υπηρετούν ένα σχέδιο, τον σκοπό της βελτίωσης της παιδείας. Το στοίχημα των αντιδρούντων είναι να ενημερώσει τον κόσμο, την κοινωνία, για το τι πραγματικά συμβάινει στα πανεπιστήμια, τι θέλουν να μας επιβάλουν, για το τι αντιπροτείνουμε. Και το στοίχημα της παιδείας στην Ελλάδα είναι να προχωρήσει πραγματικά μπροστά, όταν τόσοι πολλοί (εκατέρωθεν) θέλουν να την κρατήσουν πίσω.

Ανευθυνότητα, παιδοφιλία και το "Σύνδρομο του Τιμωρού"

Είχα πάλι προχθές μια αξιοσημείωτη πρόσκληση για group στο Facebook, το οποίο λεγόταν "Θάνατος στους Παιδόφιλους!". Υποθέτω ότι ήταν λόγω της νέας υπόθεσης εξάρθρωσης "κυκλώματος παιδικής πορνογραφίας" που ήρθε πολύ πολύ πρόσφατα στην δημοσιότητα, που περιελάμβανε μάλιστα και έναν ιερέα. Συγχωρέστε με για τα εισαγωγικά, αλλά μια δημιουργείται μια αντίδραση μέσα μου όταν ακούω τον κύριο εισαγ.. εεε Ευαγγελάτο να εξηγεί με ντεντεκτιβίστικο ύφος πως μας "κλέβουν το ασύρματο ιντερνετ όταν το έχουμε ξεκλείδωτο" με μοναδικό σκοπό στο νοσηρό τους (ποιών ακριβώς;) μυαλό να κατεβάσουν παιδικό πορνογραφικό υλικό.

Για μια ακόμη φορά αντιμετώπισε η τηλεόραση ένα πάρα πολύ σοβαρό θέμα ανώριμα και, φυσικά, τρεις μέρες μετά το θέμα έχει ξεχαστεί. Θα μου πείτε "και ποιο είναι το νέο σ' αυτό;", όταν κάθε φορά που ανακύπτει ένα παρόμοιο θέμα, οι απανταχού αυτόκλητοι, holier-than-thou (πάντα μ' άρεζε αυτή η έκφραση) τιμητές των πάντων σπεύουν να αποδώσουν θεία τιμωρία σε αυτά τα "μιάσματα", αυτούς τους "δαίμονες με το ανθρώπινο προσωπείο", που τολμούν να κυκλοφορούν κάτω από τον ίδιο ήλιο με τους αληθινούς θεοσεβούμενους ανθρώπους (sic)....... εκτός βέβαια αν εμπλέκεται και ενίοτε και ένας ιερέας, οπότε τείνει να παίρνει το μερίδιο του λέοντος στο μένος της κοινής γνώμης, με την ανάλογη πάντα φρασεολογία.


Το ζήτημα της παιδοφιλίας και του "παιδόφιλου" δεν είναι κάτι που πρέπει να αντιμετωπίζεται τόσο ανώριμα και επιφανειακά. Το κοινό αίσθημα τείνει να παίρνει την μορφή (και την ουσία) του Τιμωρού, αντί να ασχοληθεί σοβαρά να αντιμετωπίσει και να δοκιμάσει να "λύσει" το πρόβλημα στην ρίζα του.
Αρχικά νομίζω ότι πρέπει να αναφερθεί ότι δεν υπάρχει ένα κοινό πλαίσιο συμφωνίας στον ορισμό ή στην αντιμετώπιση, πόσο μάλλον στα αίτια εμφάνισης αυτού του φαινομένου. Κάθε χώρα στην Ευρώπη προβλέπει διαφορετικά πράγματα στην νομοθεσία της, με διαφορές από τα ηλικιακά πλαίσια μέχρι την τιμωρία ή την ψυχολογική στήριξη κτλ.

Είναι μάλλον σχετικά κοινώς αποδεκτό στην ψυχιατρική ότι η "παιδοφιλία" αποτελεί διαταραχή (ευρεία έννοια). Τι σημαίνει αυτό; Ότι αυτός που ληστεύει μια τράπεζα, που σκοτώνει, που οργανώνει μια μαφιόζικη οργάνωση (χωρίς να συζητάμε γιατί έφτασε σε αυτό το σημείο), ο "εκληματίας" με μια λέξη, δεν είναι ο ίδιος με αυτόν που θα ασελγήσει και θα εκμεταλευτεί σεξουαλικά ένα παιδί. Τα αίτια της παθολογικής συμπεριφοράς και ψυχολογίας του δευτέρου πρέπει να αναζητηθούν στην παιδική του ηλικία, στις σχέσεις του με τους γονείς του και (πολύ συχνά) στην ίδια συμπεριφορά που δέχτηκε αυτός στην ηλικία που διαμορφωνόταν το αξιακό του σύστημα και συγκροτούταν η προσωπικότητα του. Σε αυτό το πλαίσιο η "τιμωρία" του είναι μάλλον άδικος κόπος, καθώς ο γνωστός μας σωφρονισμός έχει μάλλον περιορισμένες δυνατότητες. Η ψυχιατρική αντιμετώπιση του και ο κοινωνικός χαρακτήρας της τιμωρίας του είναι μια πιο σύγχρονη προσεγγιση.

Δεύτερον θα πρέπει να αναζητηθούν τα κοινωνικά αίτια που αφήνουν μια τέτοια περίπτωση αρχικά να εκδηλωθεί, να πραγματωθεί σε εγκληματική συμπεριφορά και ενέργεια, στην συνέχεια να μείνει κρυφή από το περιβάλλον και τέλος να έχει βαριές κοινωνικές και προσωπικές συνέπειες στα θύματα και στην οικογένειά τους. Η ελλιπής ενημέρωση για το ζήτημα, η ανεπαρκής στήριξη των θυμάτων και ο κοινωνικός στιγματισμός (που συναντάται από την "κουτσομπολίστικη" συμπεριφορά των γειτόνων μέχρι και την ανέθυνη αντιμετώπιση των media) είναι βασικοί λόγοι που οι περιπτώσεις παιδοφιλίας (αλλά και ενδοοικογενειακής βίας, εκμετάλευσης και άλλων παθολογικών καταστάσεων) μένουν κρυφές. Έτσι αρχικά δημιουργούνται τύψεις στο ίδιο το θύμα καταστρέφοντας την ομαλή ψυχολογική του ανάπτυξη και δημιουργούν τις βάσεις, όταν το θύμα βρεθεί στην κατάλληλη θέση να εκδηλώσει αντεκδικητική συμπεριφορά (προς την κοινωνία που δεν το προστάτευσε) και να συμπεριφερθεί με τον ίδιο ακριβώς τρόπο - διαιωνίζοντας και το πρόβλημα.

Τρίτον πολύ βασικό είναι να οριστούν τα πλαίσια της παρεμβατικής συμπεριφοράς. Και με αυτό εννοώ τα ηλικιακά όρια στα οποία κάποιος αναφέρεται όταν μιλάει για παιδοφιλία (δεν έχει τα ίδια χαρακτηριστικά η εκμετάλευση ενός 10χρονου και ενός 17χρονου), τις συνθήκες στις οποίες η σεξουαλική συμπεριφορά ενός ανηλίκου είναι αποδεκτή (η σεξουαλική επαφή ενός 15χρονου με έναν 19χρονο συνιστά "έγκλημα";), τα κοινωνικώς αποδεκτά πρότυπα σεξουαλικής συμπεριφοράς (η κοινωνία ακόμη δεν ξέρει αν δέχεται την ομοφυλοφιλία) και δίαφορα ακόμη ζητήματα νομικής/κοινωνικής/ψυχιατρικής φύσης.

Τέλος, στην πρόληψη-αντιμετώπιση του φαινομένου ως σύνολο, πρωταρχικό ρόλο παίζει η σεξουαλική διαπαιδαγώγιση (ή ενημέρωση αν προτιμάτε) των ανηλίκων που πρέπει να ξεκινάει από μικρή ηλικία με σκοπό να μαθαίνει στα παιδιά το νόημα της υπεύθυνης σεξουαλικής συμπεριφοράς και την καταπολέμηση του στιγματισμού, της δαιμονοποίησης του σεξ, του φύλου και του ίδιου του θύματος. Στα πλαίσια της πρόληψης-αντιμετώπισης κατατάσσεται και η καθολική ενημέρωση της κοινωνίας για την υπεύθυνη συμπεριφορά όταν ανακαλύπτονται (ή όταν υπάρχουν υποψίες για) περιπτώσεις παιδοφιλίας/ εκμετάλευσης.
Η, αμιγώς, αντιμετώπιση τέτοιων καταστάσεων νομίζω ότι πρέπει να βασίζεται σε τρεις άξονες.
1. στην άμεση, διαρκή και αποτελεσματική ψυχολογική στήριξη του θύματος και της οικογένειας του,
2. στην αντιμετώπιση του παραβάτη όχι ως "στυγνού εγκληματία" αλλά ως θύματος της κοινωνίας (κοινωνική προσέγγιση ψυχιατρικής) αλλά και ως ασθενή (παθολογική προσέγγιση) με σκοπό να εξαλείψει την πιθανότητα να επαναλάβει τις πράξεις του αντί να δημιουργήσει έναν ακόμη τρόφιμο των φυλακών. Η "κοινωνική τιμωρία" και η επανένταξη του πρέπει να είναι στους στόχους ενός σύγχρονου συστήματος δικαίου,
3. στην ενημέρωση και διαπαιδαγώγιση της κοινωνίας (και πιο συγκεκριμένα του κοινωνικού περίγυρου) ώστε να αποβάλει το σύνδρομο του εκδικητή και να συμμετέχει σε μια ολοκληρωμένη προσπάθεια για την αντιμετώπιση του φαινομένου.


Σημειώνω ότι αν και μπορεί να ακούγομαι ψυχρός στην ανάλυσή μου, έχω την υποψία ότι αν μου βίαζαν το παιδί θα το αντιμετώπιζα μάλλον με το ρόπαλο του baseball και όχι με κλινική ματιά. Ο ρόλος της κοινωνίας σε αυτήν την περίπτωση θα ήταν να προφυλάξει εμένα, το παιδί μου, αλλά και τον θύτη από αυτό. Οι άνθρωποι είναι αδύναμοι σε δύσκολες ψυχολογικές καταστάσεις όσο ενημερωμένοι, μορφωμένοι, ψαγμένοι, κλτ να φαίνονται όταν όλα πηγαίνουν καλά.

We're all living in America (...America is wunderbar)

Κοιτώντας παλιότερα άρθρα μου, ψάχνοντας ποια από αυτά είναι κατάλληλα για να ανεβάσω σε αυτό το blog, διαπίστωσα ότι ένα μάλλον προσφιλές μου θέμα είναι οι εκλογές στις ΗΠΑ. Μιας και ο νέος πλανητάρχης ορκίστηκε μόλις πρόσφατα (με ελπίδες και προσδοκίες ότι θα εγκαταλείψει το αυτοκρατορικό στυλ του προκατόχου του) παραθέτω δύο άρθρα με διαφορά 3 χρόνων ή μιας ολόκληρης εποχής.


PASPMED Απρίλιος 2005, τέυχος 4

Εκλογές στην Αμερική

Το παράδοξο της αντιδημοκρατικότητας του εκλογικού συστήματος στις ΗΠΑ
ή Ποτέ ξανά τόσοι λίγοι άνθρωποι δεν αποφάσιζαν για την μοίρα τόσων πολλών

Παραφράζοντας την γνωστή ρήση του Γοϋίνστον Τσώρτσιλ μπορούμε μόνο να πλησιάσουμε το μέγεθος της ειρωνείας: η χώρα που «ενδιαφέρεται» πιο πολύ στις μέρες μας για την «εκδημοκράτιση» όλων των καθεστώτων, έχει ένα εκλογικό σύστημα που μπορεί να χαρακτηριστεί άνετα αντιδημοκρατικό. Αρκεί να αναλογιστούμε ότι το 2000 ο Μπους ,όταν χρίστηκε για πρώτη φορά πρόεδρος των Η.Π.Α. ΔΕΝ είχε περισσότερες ψήφους από ότι ο αντίπαλος του Γκορ.

Αν αυτό το γεγονός αφορούσε κάποια τριτοκοσμική χώρα σίγουρα δεν θα απασχολούσε παρά μόνο πολύ λίγους ανθρώπους. Όταν αυτό συμβαίνει στην χώρα που αποτελεί αυτή την στιγμή την μόνη παγκόσμια υπερδύναμη (μέχρι τουλάχιστον να χειραφετηθεί η Ευρώπη ως σύνολο ή να αντιληφθεί την σημασία των αριθμών η Κίνα) και έχει αυτοχριστεί παγκόσμιος χωροφύλακας τότε πρέπει να ανησυχούμε.

Η αντιδημοκρατικότητα του συστήματος δεν είναι τυχαία – αντιθέτως βασίζεται σε μια λογική κοινή στην χώρα αυτήν: «ο νικητής τα παίρνει όλα». Όταν ένας υποψήφιος κερδίσει τις περισσότερες ψήφους σε μια πολιτεία (όχι την πλειοψηφία) κερδίζει όλους τους εκλέκτορες αυτής της πολιτείας στο λεγόμενο εκλεκτορικό σώμα. Αυτό συγκροτείται από τους εκλέκτορες όλων των πολιτειών ανάλογα με τον πληθυσμό τους και ψηφίζει για τον πρόεδρο. Δηλαδή όχι μόνο ο πρόεδρος δεν εκλέγεται άμεσα από τους ψηφοφόρους αλλά δεν υπάρχει άμεση αντιστοιχία μεταξύ της λαϊκής ψήφου και της αντιπροσώπευσης της. Τα παραδείγματα μπορούν να το επιβεβαιώσουν.

Το 1996 ο Ρος Περό – ανεξάρτητος υποψήφιος για την προεδρία – πήρε το 8% της λαϊκής ψήφου και δεν πήρε κανένα εκλέκτορα. Απλά δεν βγήκε πρώτος σε καμία πολιτεία.

Το 2000 ο Αλ Γκορ με 48,4% της λαϊκής ψήφου έχασε την προεδρία από τον Μπους που με 47,4% !!! κέρδισε με λίγες χιλιάδες ψήφους την πολιτεία της Φλόριδα και με αυτήν, την πλειοψηφία στο εκλεκτορικό σώμα.

Όχι όμως απροβλημάτιστα. Το 2000 σωρεία καταγγελιών έγιναν για νοθεία σε αυτήν την πολιτεία (ο κυβερνήτης της ήταν συγγενής του Μπους) με αποτέλεσμα να σταλούν οι ψήφοι για επανακαταμέτρηση και να αποφασίσει για την νομιμότητα της διαδικασίας το Ανώτατο Δικαστήριο … και όπως λένε οι Αμερικανοί the rest is history. Το ντοκυμαντέρ του Μαικλ Μουρ Φάρεναιτ 9/11 απεικονίζει με μελανά χρώματα στην αρχή της αυτό το «πραξικόπημα».

Τεράστια κενά στην διαφάνεια των εκλογών αφήνει το γεγονός ότι κάθε πολιτεία ακολουθεί τον δικό της εκλογικό νόμο, τις δικές της πρακτικές ενώ στην ουσία δεν ελέγχεται από κανένα. Στο πρόσφατο θρίλερ των εκλογών του Σεπτεμβρίου για πρώτη φορά η πολιτεία της Φλόριδας δέχτηκε διεθνείς παρατηρητές να εποπτεύσουν την διαδικασία. Αυτήν την πρακτική επιβάλλουν κατά κόρον οι ΗΠΑ σε όλες τις μεθοδευμένες από αυτές εκλογικές αναμετρήσεις ανά τον πλανήτη. Ταπείνωση;... Ίσως αν τους ένοιαζε.

Τα κενά στην δημοκρατία τους δεν τελειώνουν εκεί. Ανεξάρτητοι υποψήφιοι και μικρά κόμματα με διαφορετική ιδεολογία έχουν αντιπροσώπευση, δεν έχουν λόγο, συνεπώς δεν έχουν λόγο ύπαρξης. Πόσοι έχουν ακούσει ποτέ τους Σοσιαλιστές στην Αμερική;… και όμως έχουν και διεύθυνση στο internet… Οι διαφορετικές φωνές πνίγονται στον βωμό του «πολιτικά ορθού». Με συνέπεια πολύ απλά να μην ενδιαφέρονται και τελικά να μην ψηφίζουν.

Α ναι… η ψήφος δεν είναι υποχρεωτική στις ΗΠΑ. Το αποτέλεσμα είναι 50 εκατομμύρια άνθρωποι (το εκλογικό σώμα των Δημοκρατικών ή των Ρεπουμπλικανών) να εκλέγουν πρόεδρο για 300 εκατομμύρια ανθρώπους… και πλανητάρχη για 5 δισεκατομμύρια.

Αυτό καθιστά αυτόματα την ψήφο των lobby τον πιο σημαντικό παράγοντα για την εκλογή του νέου προέδρου. Η εκλογή γίνεται αυτόματα ένα παζάρι, όπου οι υποψήφιοι πλειοδοτούν για την στήριξη των lobby. Όλων πλην ενός.

Το εκλογικό σύστημα αυτό λόγω της ιδιομορφίας του ακυρώνει την ψήφο των μαύρων. Οι αφροαμερικανοί ψήφισαν κατά 65% στις τελευταίες εκλογές το Δημοκρατικό κόμμα, το 80% όμως αυτών βρίσκεται σε πολιτείες που «έβγαλαν» Ρεπουμπλικάνους. Στην ουσία η ψήφος αυτού του μέρους του εκλογικού σώματος παραγκωνίζεται και παραγκωνίστηκε και στις τελευταίες εκλογές προς όφελος της πιο συντηρητικής διακυβέρνησης που είχε ποτέ η Αμερική.

Είναι ευχάριστο το ότι έχουν αρχίσει συζητήσεις στην χώρα για την ανάγκη αναδιαμόρφωσης του συστήματος, που εντάθηκαν μετά την εκλογή του 2000. Αν παρατηρήσει κάποιος όμως τα fora σκέψης και προβληματισμό πάνω στο θέμα, μετά τις εκλογές φέτος μόνο θετικό δεν είναι το κλίμα. Και μέχρι αυτοί που τους αφορά άμεσα (οι Αμερικανοί) να ευαισθητοποιηθούν, ο κόσμος όλος θα υπομένει τις συνέπειες της επιλογής 50εκατομμυρίων ανθρώπων.

PASMED Απρίλιος 2008, τεύχος 7

Ο Θείος Σαμ ψηφίζει στον βωμό του “πολιτικά ορθού”

“Συνήθως όταν βλέπουμε έναν μαύρο ή μια γυναίκα πρόεδρο, ένας αστεροειδής ετοιμάζεται να χτυπήσει το άγαλμα της Ελευθερίας” - Τζον Στιούαρτ στην απονομή των Όσκαρ

Μετά από 2 θητείες του George W. Bush, γνωστού απεσταλμένου του Θεού στην γη, η Αμερική επιστρέφει στον αστερισμό του politically correct. Με τύψεις, μάλλον, αλλά και μια γενικευμένη απογοήτευση για την κατηφόρα της οικονομίας και της διεθνούς θέσης της Αμερικής. Και το αποτέλεσμα; Οι Δημοκρατικοί μετά από την ανώριμη επιλογή του Αλ Γκορ το 2000 και την άχρωμη, άοσμη και ελαφρά ρεπουμπλικανική επιλογή του Τζον Κέρρυ το 2004 θα στείλουν στην κάλπη έναν νεαρό, μαύρο βουλευτή ή μια γυναίκα ή, πολύ πιθανώς, και τους δύο. Απέναντι σε έναν υπέργηρο, λιγότερο συντηρητικό από ότι συνήθως και κατά γενική ομολογία καταδικασμένο σε αποτυχία Ρεπουμπλικάνο υποψήφιο.

Η πρώτη αντίδραση της αμερικανικής κοινής γνώμης σε αυτό το διαμορφούμενο σκηνικό, φυσική, αναμενόμενη και αποδεκτή, ήταν η έκπληξη, ο ενθουσιασμός των μέσων μαζικής ενημέρωσης και οι πιο ακριβές καμπάνιες που έγιναν ποτέ. Οι αμερικανικές εκλογές το ερχόμενο φθινόπωρο, γνωστό πανηγύρι, θα είναι οι πιο λαμπρές και μαζικές στην νεότερη ιστορία. Παρένθεση: όταν λέμε μαζικές, ζήτημα θα είναι να ψηφίσουν 120-140 εκατομμύρια αμερικάνοι.

Αλλά κάπου εδώ τελειώνει και το παραμύθι. Ίσως η προεκλογική συζήτηση να έχει μπει αρκετά πιο βαθιά από ότι στο παρελθόν στα προβλήματα των ΗΠΑ, στην αναδιαμόρφωση της εξωτερικής τους πολιτικής, στην παραπαίουσα οικονομία, μέχρι και σε ένα βαθμό στο κοινωνικό κράτος. Αλλά όλα αυτά επισκιάζονται από την εικόνα, το glam, την επιφάνεια. Το ζητούμενο δεν είναι αν θα καθιερωθεί κατώτερος μισθός, αλλά αν θα έχουμε τον πρώτο μαύρο ή την πρώτη γυναίκα πρόεδρο των ΗΠΑ. Δεν είναι αν θα αποσυρθούν τα στρατεύματα από το Ιράκ, αλλά αν ο Ομπάμα έχει αρκετή εμπειρία ή αν η Κλίντον είναι αντιπαθητική. Το hype που αναπτύχθηκε με την σύγκρουση των δύο δημοκρατικών υποψηφίων, εξαντλεί τις δυνατότητες σοβαρής πολιτικής συζήτησης και αντιπαράθεσης ιδεών, σε απροσδιόριστα “οράματα”, ασαφή “προγράμματα” και μια έολη “αλλαγή”.

Πόσοι πραγματικά αμερικανοί ψηφοφόροι ξέρουν τις θέσεις του Μπάρακ Ομπάμα; Και πόσο περισσότερο τους νοιάζει από την στήριξη που του παρείχε απλόχερα η Όπρα; Πόσο απέχουν οι θέσεις του από αυτές της πρώην πρώτης κυρίας Κλίντον; Που διαφωνούν πέρα από το ποιος από τους δύο πρέπει να είναι πρόεδρος και ποιος αντιπρόεδρος σε ένα ενδεχόμενο κοινό ψηφοδέλτιο; Μια νεαρή μαύρη ψηφοφόρος, ρωτήθηκε στο δρόμο, σε ζωντανή τηλεοπτική σύνδεση, τι σκοπεύει να ψηφίσει από τη στιγμή που είναι και μαύρη και γυναίκα. Το σοκ της ήταν μάλλον λιγότερο από αυτό του παρουσιαστή όταν αποκρίθηκε με ειρωνεία ότι πάλι καλά που της έθεσαν το πραγματικό δίλημμα των εκλογών- νόμιζε, βλέπετε, πως είχε κάτι να κάνει με την δημόσια υγεία και την ανεργία.

Για να μην μηδενίσουμε τα πάντα, με λίγο ψάξιμο κάποιος μπορεί να βρει τις θέσεις και τα προγράμματα όλων των υποψηφίων. Το ίντερνετ είναι ίσως το μόνο μέσο όπου διατίθενται σε έκταση και πλήρη ανάλυση, και όπου κάποιος μπορεί να εμπλακεί σε πολιτικές αντιπαραθέσεις και συζητήσεις. Στο ρόλο της ενημέρωσης οι πρωταγωνιστές πλέον είναι τα fora, τα blogs, τα wiki, και διάφορα ειδησεογραφικά sites, αφήνοντας στα κλασσικά μέσα μαζικής ενημέρωσης στην Αμερική το ρόλο του διασκεδαστή, στην καλύτερη περίπτωση, ή του προπαγανδιστή στη χειρότερη.

Το θετικό μήνυμα που μπορεί να κρατήσει ο υπόλοιπος κόσμος είναι ότι στα προγράμματα των δύο επικρατέστερων μελλοντικών προέδρων της Αμερικής διαφαίνεται μια πολύ πιο φιλελεύθερη στάση σε σχέση με την υπερσυντηρητική διακυβέρνηση του Μπους. Πρέπει να τονιστεί πως και τα δύο μεγάλα κόμματα στις ΗΠΑ κινούνται στο δεξιό φάσμα της οικονομίας, με τους Δημοκρατικούς να ασπάζονται όμως τον κοινωνική προστασία και εν μέρει τον κρατικό παρεμβατισμό (όπου συμφέρει βέβαια τα προϊόντα τους). Οι κυριότερες διαφορές Δημοκρατικών-Ρεπουμπλικανών βρίσκονται στις φιλελεύθερες απόψεις των πρώτων και οι συντηρητικές των δεύτερων για την κοινωνία. Για την Ευρώπη μπορεί το Δημοκρατικό κόμμα να ήταν ένα κλασσικό νεοφιλελέυθερο (δεξιό) κόμμα των βορείων χωρών, για την Αμερική όμως είναι σχεδόν “αριστερά”. Δεν πρέπει να ξεχνάμε άλλωστε ότι ο πρώην πρόεδρος Κλίντον είχε συγκροτήσει το forum παγκόσμιας προοδευτικής διακυβέρνησης σε κοινή προσπάθεια με τις τότε νεοεκλεγέντες προοδευτικές (αρχικά) κυβερνήσεις στην Ευρώπη (Σρέντερ, Μπλερ).